An bhfuil aon chiall le cúirt nua?

Posted on Meán Fómhair 22, 2013 le

0



Reifreann ar an gCúirt Achomhairc, anailís le Seán Mícheál Ó Donnchadha

Cad tá i gceist leis an Reifreann ar an gCúirt Achomhairc?

De bharr go bhfuil an béim go léir ar an Reifreann faoin Seanad tá neamhaird tugtha ar an Reifreann don Chúirt Achomhairc. Ach tá an dara Reifreann freisin ann ar an 4ú Deireadh Fhómhair.ghlactar leis an reifreann seo d’fheadfadh sé an t-athchóiriú is mó ar chóras na gcúirteanna ó 1937 a thabhairt isteach. Iarann an reifreann seo ar vótóirí cinneadh a dhéanamh cúirt idirmheánach a cheadú idir an Ard-Chúirt agus an Chúirt Uachtarach. I gcás go rithfear an reifreann seo, éistfidh an Chúirt Achomhairc nua:

formhór na n-achomharc a éisteann an Chúirt Uachtarach faoi láthair

beagnach gach achomharc ar bhreitheanna na hArd-Chúirte

 achomhairc ó chúirteanna eile i gcás go rithfí dlíthe chuige sin.

Cén fáth go bhfuil gá le cúirt eile?

Tá an córas cúirte faoi bhrú. Cé nach bhfuil sé coitianta in áiteanna eile sa domhan is é an Chúirt Uachtarach an chúirt achomhairc chríochnaitheach do gach cás ón Ard-Chúirt, beag beann ar an bhfuil ceist bhunreachtúil ann. Tá méadúsuntasach tagtha ar líon na gcásanna a éistfear san Ard-Chúirt agus líon na mbreitheamh méadaithe san chúirt sin ó seacht go dtí tríocha seacht thar na blianta.

DUB-Dublin-Four-Courts-and-River-Liffey-from-Merchants-Quay-05-3008x2000

Na Ceithre Cúirteanna, Baile Átha Cliath

Achomhairc chuig an gCúirt Uachtarach

 Sa ghnáthchúrsa, beidh breith na Cúirte Achomhairc ina breith chríochnaitheach. I roinnt cásanna, déanfar achomharc chuig an gCúirt Uachtarach ón gCúirt Achomhairc agus féadfaidh roinnt achomharc bheith ann a chuirfidh an Ard-Chúirt faoi bhráid na Cúirte Uachtaraí go díreach.

 I gcás go rithfear an reifreann seo:

Éistfidh an Chúirt Uachtarach achomhairc ón gCúirt Achomhairc i gcás go measfaidh an Chúirt Uachtarach:

go bhfuil leas an phobail i gceist leis an mbreith nó

go bhfuil leas an cheartais i gceist leis an achomharc.

Éistfidh an Chúirt Uachtarach achomhairc a chuirfidh an Ard-Chúirt ar aghaidh chuici go díreach i gcás go measfaidh sí go bhfuil cúinsí eisceachtúla i gceist a thacódh le hachomharc díreach chuici. Beidh ar an gCúirt Uachtarach bheith deimhin de:

go bhfuil leas an phobail ag baint leis an mbreith agus/nó

go bhfuil leas an cheartais ag baint leis an achomharc sin.

Achomhairc atá fós le héisteacht

 Cuirfear forálacha eile san áireamh i moladh an reifrinn a bhaineann lena dtarlaíonn d’achomhairc a bhfuil an córas cúirteanna ag déanamh plé leo cheana tráth a mbunófar an Chúirt Achomhairc. De ghnáth, eiseoidh an Chúirt Uachtarach treoracha maidir leis na hachomhairc sin a fhéadfaidh an Chúirt Achomhairc a éisteacht.

 An Bhféadfadh an Chúirt Nua Déileáil le hachomharc Sibhialta nó Coiriúil ?

Bheadh sé ag déileáil leis an dhá saghas cás. Ar an dtaobh coiriúil de bheadh sé ag déileáil le hobair an Chúirt Achomhairc Choiriúil, a suíonn um an dtaca seo ar bhonn ad hoc le breithimh ón Ard-Chúirt agus an Chúirt Uachtarach agus a bhfuil riaráistí suntasach oibre ann faoi láthair.

Cé Mhéad Breithimh a Bheadh san Chúirt Achomhairc?

Níl an uimhir tugtha sa Bhille ach dúirt an tAire Shatter dé réir réamhmheastúchán [projection] i mhí Iúil go mbeadh deich riachtanach.

Cad mar Gheall le Cúrsaí pá agus Pinseáin ?

Níl a fhios againn go fóill. Dá nglacfaí leis an Reifreann dhéanfaí cúrsaí pá agus piseáin a leagadh amach dé réir reachtaíocht. Tá sé a rá i measc lucht dlí go mbeidh sé idir phá breithimh den Ard-Chúirt faoi láthair (€172,712) agus breithimh den Chúirt Uachtarach (€182,895).

Cathain a gCuirfí ar Bhun é?

Creideann an Rialtas go mbeadh sé ann i gcomhair Fómhair 2014.

An mbeadh aon tioncair ag an Chúirt Achomhairc ar an mbunreacht?

Bheadh athrú ar an mbunreacht ionas go mbeadh Uachtarán an Chúirt Achomhairc mar ionadaí ar an PhríomhBhreitheamh I gCoimisiúin an Uachtaráin.

Is foras é Coimisiún an Uachtaráin a ghlacann air féin dualgais an Uachtaráin i gcás go bhfuil an tUachtarán as láthair nó i gcás nach bhfuil sé nó sí in ann feidhmiú ina ról ar chúiseanna éagsúla. Faoi láthair, is iad an Príomh-Bhreitheamh, an Ceann Comhairle (Cathaoirleach na Dála) agus Cathaoirleach an tSeanaid baill an Choimisiúin.Is é Uachtarán an Chúirt Achomhairc in ionad Uachtarán na hArd-Chúirte a bheadh ar an gComhairle Stáit freisin in ionad an Príomh-Bhreitheamh.

 Riail an aon bhreithiúnais amháin

 Is gá ar a laghad cúigear breithiúna a bheith ag suí sa Chúirt Uachtarach tráth a bhfuil breith á tabhairt an bhfuil dlí a rith an tOireachtas ina dhlí bunreachtúil nó nach bhfuil. Faoi láthair, sonraítear sa Bhunreacht go dtagann breith na Cúirte Uachtaraí sna cásanna seo ó bhreitheamh amháin. Ní fios ar easaontaigh aon duine de na breithiúna eile leis an mbreith nó cén fáth atá leis sin.

 I gcás go rithfear an reifreann seo:

 Bainfear an riail seo, nach féidir ach le breitheamh amháin an bhreith a thabhairt sna cásanna seo. Ansin beidh gach breitheamh in ann a thuairim nó a tuairim a chur in iúl.

Sula gcuireann an tUachtarán a lámh le Bille, féadfaidh sé nó sí an Bille a tharchur chuig an gCúirt Uachtarach ionas go gcinnfí cibé an bhfuil sé bunreachtúil nó nach bhfuil. Níltear ag iarraidh, i moladh an reifrinn seo, é sin a athrú. Sna cásanna sin cuirfidh aon bhreitheamh amháin an bhreith sin in iúl.

 An Rud maith an Chúirt Achomhairc a bhunú?

 Tá daoine ann a dheireann go bhfuil gá le leasú bunúsach ar conas a oibríonn an córas dlí don chosmhuintir in Éirinn, cúrsaí costais san áireamh, mar tá sé chomh costasach dul go dtí an Ard-Chúirt gan trácht ar an Chúirt Uachtarach chun ceartais a fháil don saoránach. Deireann na daoine seo nach mbeidh san Chúirt Achomhairc ach cúirt eile le riaráistí de chásanna cosúil leis an Chúirt Uachtarach faoi láthair. Tá ghá le leasúcháin ar conas a dhéileálann na breithimh leis na cásanna. Sna Stáit Aontaithe caitheann na breithimh i bhfad níos lú ama ar éisteachtaí ó bhéal [oral hearings] agus déanann siad i bhfad níos mó obair ar na cásanna ina dlísheomraí [in their chambers] sa chaoi go dtógann na cásanna níos lú ama chun déileáil leo. Bíonn na breithimh agus na habhcóidí ag déileáil leis an iomarca páipéir, rud atá ait i laethanta seo an ríomhaire.JudgesGavelGenericEXAMONLY_large

 Cosnóidh an Chúirt nua seo idir €2 agus €3 míle ag am go bhfuil bac le hearcú san Stáit Seirbhís go ginearálta agus go bhfuil gach earnáil idir phoiblí agus phríobháideach ag iarraidh níos mó a dhéanamh le níos lú acmhainní. Can a thaobh nach bhfuil na breithiúna in ann an rud cheanna a dhéanamh.? Dúnann Seirbhís na Cúirte gach bhliain do mhí Lúnasa agus Meán Fhómhair cé gur tháinig breithiúna na hArd-Chúirte air áis do mhí Mheán Fómhair i mbliana. Tá laethanta saoire beagnachchomh fada leis na polaiteoirí ag na breithiúna.

 Tráth go bhfuil an Rialtas ag iarraidh orainn fáil réidh le háisíneacht amháin stáit, An Seanad, chun airgead a shábháil an ndéanann sé ciall bheith ag bunú ceann eile i. An Chúirt Achomhairc seo?

Posted in: Nuacht, Tuairim