Teaghlaigh na hÉireann agus Buiséad 2014

Posted on Deireadh Fómhair 19, 2013 le

0



Buiséad 2014 – Pointí Dearfacha agus Diúltacha ar aon do theaghlaigh, anailís le Seán Mícheál Ó Donnchadha

Bhí rudaí maithe agus olc do theaghlaigh sa bhuiséad seo. Ní raibh aon ghearradh siar ar liúntas leanaí agus beidh páistí fé cúig bhliana d’aois i dteideal cuairt a thabhairt ar an ndoctúr saor in aisce.

Níl aon mhéadú ar cháin ioncaim nó an muirear sóisialta uilíoch [universal social charge] ach beidh ar chlanna níos mó a íoc go dtí na Coimisinéirí Ioncaim an bhliain seo chughainn. Beidh bliain iomlán den Cháin Mhaoine Áitiúil dlite ón 1ú Eanáir 2014 do dhaoine a íocfaidh an cháin le hairgead tirim, seic, cárta creidmheasa agus cárta dochair[debit card]. Ciallóidh sé seo go mbeidh ar ghnáth- chlanna €300 a íoc i mhí Eanáir 2014, díreach tar éis costais na Nollag a bheith íoctha acu.

MichaelNoonan2012Unhappy_large

An tAire Airgeadais, Micheal Noonan, Fine Gael

Tá an liúntas leanaí go an-tábhachtach do chlanna. Bhí gearrtha siar suntasach ar seo ó 2008 nua ba fhiú €166 an páiste don chéad dhá pháiste acu nach fiú ach €130 an páiste anois. Ciallaíonn sé seo go bhfuil €864 caillte cheana féin ag an gclann le dhá páiste. Tá an cinneadh seo tar éis poll mór a chur i mbuiséad an ghnáth teaghlach.

Ní bheidh a fhios ag a lán daoine gur fógraíodh gearradh siad anuraidh ar an liúntas leanaí don tríú agus don cheathrú páiste ó €140 go dtí €130 agus beidh tionchar níos mó ag an gcinneadh seo ar theaghlaigh mhóra.

Tá an sochar máithreachais [maternity benefit] á ghearradh ó mhí Eanáir seo chugainn. Tá an ráta níos airde ag teacht síos ó €262 go €230 le haghaidh seachtaine. Caillfidh máithreacha €832 thar an tréimhse 26 seachtaine lena n-íochtar é seo.

Beidh tionchar ag an gcinneadh seo ar 8,000 ban agus tagann sé sna sála ar an gcinneadh an bliain seo cháite cáin a ghearradh ar shochar máithreachais.

Cé gur bhain na hAirí ó Nuanáin agus Howlin ó chlanna thugadar faoiseamh freisin. Bainfidh 240,000 clanna tairbhe as an doctúr a bheith saor do pháistí fé cúig bliana d’aois.

Caillfidh na daoine scothaosta an deontas méala de €850 [bereavement grant] agus tá an cháin choinneála ar ús taisce [D,I.R.T.] arduithe ó 33% go dtí 41%. Beidh árachas sóisialta pá-choibhneasta [PRSI] ag 4% le n-íoc freisin ar ús taisce. Ciallóidh sé seo go mbeidh cáin de 45% ar an ús a thuileann cuntais bhainc ag am go bhfuil an méid ús a thuileann cuntais bhainc an-íseal. Daoine thar seasca cúig bliana d’aois beidh díolúine acu ó cháin agus an cháin choinneála ar ús taisce san áireamh má tá a n-oll-ioncaim fé €18,000 má tá siad singil agus €36,000 do lánúin phósta.

Caillfidh 35,000 daoine ós cionn seachtó bliana d’aois an cárta leighis mar tá an tairseach ioncaim lena mbeidís i dteideal cárta leighis laghduithe ó €1,200 go €900 in aghaidh na seachtaine do lánúin phósta agus ó €600 go €500 do dhuine singil. D’fhearfadh siad bheith i dteideal cárta leighis do sheirbhís dochtúir teaghlaigh áfach.

Tá an táille oidis [prescription charge] do dhaoine le cárta leighis méaduithe ó €1.50 go dtí €2.50.Tá cárta leighis ag 1.89 milliún daoine nó 40% den daonra iomlán. Cosnaíonn na cártaí leighis seo €2 billiúin in aghaidh na bliana agus d’fhógair an Aire beartais Dé Máirt chun an figiúr a laghdú. D’fheadfadh 22,000 daoine ata tar éis post a fháil agus a raibh cead acu an cárta leighis a chóiméad ar feadh trí bliana fadó an carta leigheas a chailliúint anois. Beidh ar Fheidhmeannas na Seirbhísí Sláinte [FSS] sabháilt de €113 milliún a dhéanamh trí athbhreithniú a dhéanamh ar theidlíocht daoine do chártaí leighis agus d’fheadfadh 100,000 eile cártaí leighis a chailliúint dá bharr an t-athbhreithniú seo.

0007f07d-642

An tAire Airgeadais Micheal Noonan agus Brendan Howlin, an tAire Caiteachais Phoilblí agus Athchóirithe

Leanfaidh an FSS leis an t-athbhreithniú leanúnach ar chártaí leighis lánroghnach [discretionary medical cards] atá daoine i dteideal leo toisc costas arda leighis de bharr galair tromchúiseacha cosúil leis an galar néarón luadrach[motor neuron disease].

Beidh costas breise ar árachas sláinte príobháideach mar tá an tAire tar éis an faoiseamh cánach a bhí ar fáil ag an ráta caighdeánach a laghdú go €1,000 do duine fásta agus €500 do pháiste. Dúirt an tAire nach gcuirfeadh é seo isteach ach ar dhaoine le polasaí an –chostasach acu dúirt lucht sláinte go mbeadh 90% de dhaoine thíos leis. D’fheadfadh clann costas breise de €150 a íoc dé bharr an t-athrú seo. Beidh ar chomhlachtaí árachais €30 milliúin bhreise a íoc le haghaidh costais leapacha príobháideacha in ospidéil poiblí agus gach seans go a-aistreoidh siad na costais seo go dtí na daoine atá ag íoc árachais sláinte príobháideach. Is mór an tubaiste é seo go mór mór do dhaoine scothaosta atá ar ioncaim seasta [fixed income]mar tá costas an t-árachas sláinte tar éis a dhúbailt le dhá bhliain anuas.

Cosnóidh picéad toitíní agus pionta beorach 10c níos mó agus buidéal fíona 50c níos mó mar bharr ar €1 níos mó an bliain seo chaite. Ach ní cosnóidh an gluaisteán níos mó. Níor ardaíodh an dleacht mháil [excise duty] ar pheitreal ná díosal agus níl aon athrú ar mhótarcháin. Níl aon athrú freisin ar chostas breosla don téamh lárnach, rud as bhíonn an-tábhachtach do theaghlaigh tar éis na harduithe móra le cúpla bhliain anuas.

Tá deireadh a chur leis an scéim fordheontas do ús morgáiste do 13,000 daoine a bhfuil a chuid mhorgáistí i riaráistí. Ní cheadófaí aon fhórdheontaisí do dhaoine nua ó Eanáir 2014 ó Oifigigh Leasa Sóisialaigh agus tá siad chun an scéim do dhaoine eile a laghdú thar tréimhse ceithre bliana.

Bhí díomá ar chlanna gur bhris an tAire a gheallúint go mbeadh deireadh leis an tobhach ar phinsin phríobháideacha i 2013 ach beidh tobhach méadaithe ó 0.6% go 0.75% i 2014 agus leanfaidh an tobhach ag 0.15% i 2015.

Lucht Gnó Spreagtha le 50,000 Postanna a Chrúthú i 2014.

Dúirt an tÁire Fiontair Richard Bruton go gcrúthófar 50,000 postanna an bhliain seo cughainn le tachú ón Roinn Post Fiontar agus Nuálaíochta.Crúthóidh comhlachtaí coimthíocha 12,000 post le tacaíocht Ón Údarás Forbartha Tionscail [IDA].Crúthóidh comhlachtaí Éireannacha 12,000 eile le tacaíocht ó Fhiontraíocht Éireann[Enterprise Ireland].

Tá sé a thuar go gcruthóidh an 24,000 postanna seo suas le 20,000 postanna eile i seirbhísí tacaíochta. Cuirfidh comhlachtaí beaga 4,500 postanna ar fáil le tacaíocht ó na Boird Fiontair Contae[County Enterprise Boards-C.E.Bs.] agus na hOifigh Fiontair Áitiúla[Local Enterprise Offices-LEOs].

Tá a lán beartais sa bhuiséad chun fiontar agus fostaíocht a spreagadh mar a mhíneofar thíos san alt seo.

Tús le do Ghnó Féin (TGF)

Soláthrófar díolúine ó Cháin Ioncaim suas go huasmhéid €40,000 sa bhliain ar feadh tréimhse dhá bhliain, do phearsana aonair a bhunaíonn ghnó neamhchorpraithe cáilitheach, ar daoine iad a bhí dífhostaithe ar feadh tréimhse 15 mhí ar a laghad roimh an ngnó a bhunú.

Méadú ar Thairseach CBL do Chuntasaíocht Airgid Thirim

Tá an bliantúil CBL do bhonn na bhfáltas airgid thirim le haghaidh gnóthais bheaga go meánmheide á mhéadú ó €1.25 milliún go €2 milliún le héifeacht ón 1 Bealtaine 2014. Cuideoidh an t-athrú seo leis na gnónna sin i réimse an-tábhachtach an tsreafa airgid[cash flow] agus laghdóidh sé ar an riarachán. Ní bheidh ar comhlachtaí beaga fé bhun láimhdeachas [turnover] €2 milliun an Cháin Bhreisluacha a íoc go dtí go n-íocfar iad seachas nuair a chuireann siad sonrasc [invoice] chuig féichiúnaí [debtor].

An ráta Cáin Breis Luacha[CBL] laghdaithe a choinneáil

 Tá an ráta CBL laghdaithe 9%, a tugadh isteach in 2011 mar chuid de Thionscnamh Post an Rialtais do sheirbhísí a bhaineann leis an turasóireacht ceaptha dul ar ais chuig 13.5% ar an 31 Nollaig, 2013. Coinneofar an ráta CBL 9%.

Faoiseamh fiontraíochta Cáin Ghnóchan Caiptiúil [CGC]

 Tá dreasacht CGC á tabhairt isteach d’fhonn fiontraithe a spreagadh (go háirithe fiontraithe srathacha-“serial” entrepreneurs) chun infheistiú agus athinfheistiú a dhéanamh i sócmhainní a úsáidtear i ngníomhaíochtaí trádála táirgiúla nua.

 Beidh feidhm ag an mbeart seo i gcás go ndéanfaidh pearsa aonair, a mbeidh cáin ghnóchán caipitiúil íoctha aige nó aici ar dhiúscairt sócmhainní,[disposal of assets] infheistíochtaí i ngnó nua sa tréimhse 1 Eanáir 2014 go 31 Nollaig 2018 agus go ndiúscróidh sé nó sí an infheistíocht sin tráth nach luaithe ná trí bliana tar éis dháta na hinfheistíochta. Laghdófar an CGC is iníoctha ar dhiúscairt na hinfheistíochta nua den mhéid is ísle díobh seo: (i) an CGC a bheidh íoctha ag an bpearsa aonair ar dhiúscairt sócmhainní roimhe sin sa tréimhse ón 1 Eanáir 2010 agus (ii) 50% den CGC a bheidh dlite ar dhiúscairt na hinfheistíochta nua. Tá tosach an bhirt seo faoi réir cead a fhái ón AE I leith Cabhair Stáit.

 CREIDMHEAS CÁNACH T&F [Research & Development Tax Credit]

 Athbhreithníodh an réisím Creidmheasa Cánach Taighde & Forbartha (‘T&F’) le linn 2013. D’ullmhaigh an Roinn tuairsic mhionsonraithe atá le feiceáil ar Shuíomh Gréasáin an Bhuiséid. De thoradh an athbhreithnithe sin, tá roinnt athruithe á dtionscnamh:

 An Bhonnbhliain [Base Year]

 Foráladh le hAcht Airgeadais 2012 go mbainfeadh an chéad €100,000 tairbhe as an gcreidmheas cánach gan tagairt do bhonnbhliain 2003, agus méadaíodh an méid sin go dtí €200,000 le hAcht Airgeadais 2013. Tá an méid caiteachais a cheadaítear amhlaidh á mhéadú anois go dtí €300,000.

 Seachfhoinsiú [Outsourcing]

 

Tá an méid caiteachais ar Thaighde agus Forbairt (T&F) atá seachfhoinsithe chuig tríú páirtithe agus a cheadaítear a cháiliú le haghaidh creidmheasa teoranta do 10% den chaiteachas iomlán ar T&F a cháilíonn don chreidmheas in aon bhliain ar leith. Tá an teorainn seo á méadú ó 10% go 15%

Fostaí ríthábhachtach [Key Employee]

 Ó 2012, aon chuideachta a bhfuil teideal aici chuig an gCreidmheas Cánach T&F, féadfaidh sí cuid den chreidmheas a ghéilleadh chuig fostaithe dá bhfreagraíonn an míniú ar ‘fostaí ríthábhachtach’. Faoi réir coinníollacha áirithe, féadfaidh an fostaí sochar an creidmheasa cánach a úsáid chun a ndliteanas cánach ioncaim féin a laghdú.

Tá leasuithe á ndéanamh ar an ngné seo den scéim chun deireadh a chur le roinnt bacainní atá ann ar dhaoine á nglacadh.

Díolúine d’aistrithe scaireanna atá liostaithe ar Mhargadh Urrús Fiontraíochta Stocmhalartán na hÉireann. [Enterprise Securities Market- ESM]

 Is é atá sa Mhargadh Urrús Fiontraíochta (MUS) margadh Stoclmhalartán na hÉireann do chuideachtaí fáis. Dearadh go speisialta é chun fónamh go riachtanais chistiúcháin cuideachtaí sna tráthanna is luaithe dá gcuid forbartha. Beidh aistrithe na scaireanna sin díolmhaithe ó Dhleacht Stampa ar aistrithe scaireanna (1% ar scaireanna eile).

 Dreasacht Athchóirithe Tí (DAT) [Home Renovation Incentive-HRI]

Tá scéim faoisimh cánach le haghaidh athchóiriú tí á tabhairt isteach ar feadh tréimhse dhá bhliain.

Beidh an úinéir tí in ann an cháin bhreisluacha de 13.5% a fháil ar áis ó na Coimisinéirí Ioncaim ar suimeanna idir €5,000 agus €30,000 a chaithfear ar athchóiriú nó síneadh ar a phríomháit chónaithe phríobháideach [principle private residence] ag tógálaithe cláraithe agus a chríochnaítear i 2014 agus 2015.

An Ghníomhaireacht Náisiúnta um Bainistíocht Sócmhainní [The National Assets Management Agency-NAMA]

Tá NAMA chun 4,500 teach a thógaint i Baile Átha Cliath.

Posted in: Nuacht, Tuairim